Op zoek naar balans

Mindfulness voor mensen met een bipolaire stoornis

Tekst: Imke Hanssen

Bij mensen met een bipolaire stoornis wordt vaak medicatie gebruikt, maar steeds meer mensen willen daarnaast ook psychologische hulp. Bij het Radboudumc in Nijmegen is onderzocht of mindfulness kan helpen bij mensen met een bipolaire stoornis.

Mindfulness is een vaardigheid waarbij je met meditatie leert om op een nieuwsgierige, open en niet-oordelende manier te kijken naar gevoelens en gedachten. Je leert vriendelijk te zijn naar jezelf, zelfs als je je slecht voelt. Dit helpt om negatieve gedachten en gevoelens los te laten en onbehulpzame patronen te doorbreken, waardoor je bewustere keuzes kunt maken.

In het onderzoek werden 144 mensen met een bipolaire stoornis verdeeld in twee groepen; één groep deed de mindfulness training en de andere groep deed niets (de controlegroep). Resultaten lieten zien dat de mindfulness training niet voor iedereen hielp, maar wel voor deelnemers met depressieve klachten. Zij voelden zich na de training minder depressief. Dus, mindfulness lijkt vooral behulpzaam voor mensen met een bipolaire stoornis die depressieve klachten ervaren.

Uit interviews bleek ook dat deelnemers de mindfulness training nuttig vonden voor het omgaan met stemmingswisselingen. Zo zei één van de deelnemers: “Meditatie heeft mij geholpen om een stap terug te nemen. Om mij ervan bewust te zijn wat ik aan het doen ben en of het misschien teveel wordt”.

Mediteren was echter niet altijd even gemakkelijk. Soms werden deelnemers zich bewust van nare herinneringen of klachten. Ongeveer een derde van de deelnemers had hier last van. Tijdens de mindfulness training kregen ze tips om daarmee om te gaan. Uiteindelijk gaf iets meer dan de helft van de deelnemers aan dat deze ervaringen hen juist geholpen hebben in hun persoonlijke groei. Zo zei één van de deelnemers: “Met de kennis die ik nu heb, zie ik in dat het mediteren als een vergrootglas heeft gewerkt, maar het me ook belangrijke handvaten heeft gegeven. Hier heb ik veel van geleerd”.  

Mindfulness training kan dus nuttig zijn bij mensen met een bipolaire stoornis, vooral als ze depressieve klachten hebben. Het helpt om negatieve denkpatronen en onbehulpzame patronen beter te begrijpen en veranderen. Mediteren is niet makkelijk en soms komen er moeilijke ervaringen naar boven. Daarom is het belangrijk om een erkende mindfulness trainer te zoeken.  

Nieuwsgierig geworden en wil je graag meer weten of dit onderwerp? Download dan hier het volledige proefschrift van Imke Hanssen: In search of balance: Mindfulness-Based Cognitive Therapy for bipolar disorder. Op de website van de Vereniging voor Mindfulness Trainers Nederland vind je informatie over mindfulness trainingen bij jou in de buurt (www.vmbn.nl)


Imke is werkzaam als onderzoeker, psycholoog en mindfulnesstrainer. Haar onderzoek richt zich op de (kosten)effectiviteit van Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) bij personen met een bipolaire stoornis, met als doel te bekijken of MBCT een goede aanvulling is op het bestaande behandelaanbod. Dit onderzoek zal licht werpen op de evidentie van MBCT bij personen met een bipolaire stoornis waarbij wordt gekeken naar veranderingen op lange termijn (15 maanden) in stemmingsklachten, angstklachten, terugval, kwaliteit van leven, algemeen functioneren en kosteneffectiviteit.

Alles in hokjes staat opgeruimd en netjes

Sinds dat ik op Twitter zit, merk ik dat er een hele stroming op gang is om het taboe op psychiatrische ziekten te doorbreken. Er wordt veel over geschreven vooral ook door ‘patiënten’ dus misschien kan ik beter niet spreken over taboe maar over stigma. De vooroordelen die andere mensen hebben over iemand met een psychiatrische stoornis. “Want wij willen niet in hokjes gestopt worden!”. Maar wordt iedereen niet in hokjes gestopt en moeten wij die eigenschap van de mens maar niet gewoon accepteren? Het is zoals het is. We kunnen er met een hele groep eensgestemden heel veel aandacht aan geven maar laten we er vooral geen probleem van maken om te voorkomen dat het probleem nog groter wordt.

Gisteravond las ik een pakkende tekst van iemand die al jaren kampt met ADD zonder diagnose. “Ik ben blij met mijn hokje”, zegt ze. Waarom? Nu kan zij beginnen met het schrijven van haar persoonlijke gebruiksaanwijzing waardoor haar leven meer duidelijkheid krijgt en kwalitatief zal verbeteren omdat ze nu weet waarom ze op bepaalde situaties reageert zoals ze reageert. Ik heb dit zelf ook zo ervaren en eerlijk gezegd ben ik ‘mijn ziekte’ dankbaar dat het mij een reden heeft gegeven om er echt achter te komen wie ik ben (niet hoe ik denk wat anderen van mij denken) en hoe ik precies in elkaar zit. Ik kon hierbij gebruik maken van de “luxe” om in gesprek hierover te gaan met specialisten: professoren, psychiaters en psychologen. Eigenlijk zou iedereen zijn eigen gebruiksaanwijzing moeten schrijven. Helaas krijg je deze niet mee bij je geboorte. Maar heel veel mensen komen er in hun hele leven niet aan toe en zijn nog steeds zoekende.

hokjes

Het grote nadeel van het hebben van zo’n stempel is wel de schaamte en onzekerheid die je vaak voelt omdat je denkt dat je anders bent dan anderen. We willen er als sociaal wezen bijhoren. Maar, vraag ik mij dan af, komt dit door de reacties van de omgeving of zit deze gedachte in mijn eigen hoofd. Ik heb eerlijk gezegd als mens nooit het gevoel gehad dat ik ‘erbij hoorde’. Ook voor mijn diagnose. Zelfs op hele drukke feestjes kon ik sterk het gevoel hebben dat ik alleen was. Ik ben ook helemaal geen type voor grote, sociale evenementen zoals bijvoorbeeld een wandelvierdaagse. Ik wil mij geen kuddedier voelen maar gewoon lekker mijn eigen gang gaan en uit de pas lopen. Als ik mijn vrienden vertel over mijn gevoeligheid dan krijg ik vaak hele fijne, respectvolle reacties en psychische problemen te horen waar ze zelf mee zitten. Alleen dan zonder diagnose. Ook is er altijd wel iemand in zijn of haar omgeving die ook kampt met een psychische ‘ziekte’ en dan blijkt dus dat ik helemaal niet alleen ben. Tegenstrijdig eigenlijk, Vaak voelen we ons anders, terwijl als we echt naar elkaar kijken en luisteren, blijkt dat we in wezen niet zoveel van elkaar verschillen. “De schepper”, wie of wat dat ook is geweest, heeft ons allemaal als invidividuen gemaakt of moet ik zeggen, zo zijn we ontwikkeld door continu aanpassing aan de veranderende omgeving. Als individu kunnen we van elkaar leren door elkaar te spiegelen, naar elkaar te kijken en met elkaar in gesprek te gaan. Zoals ik het zie, is een gesprek met een ander een kennismaking met jezelf. Je wordt geconfronteerd met je eigen gevoelens en emoties waardoor je jezelf leert kennen door de ogen van de ander. We denken of moet ik zeggen we hopen dat we allemaal anders zijn maar in essentie zijn we, naar mijn mening, uiteindelijk allemaal één. Hokjes zijn nodig om de wereld om ons heen te ordenen en te kunnen begrijpen. Om over de wereld en de mensen om ons heen een oordeel te vellen zoals mensen dat van nature doen. Het liefste veilig, desnoods anoniem via social media. Je geeft zo dus alles een plaatsje. We ruimen alle informatie die binnenkomt op in beeldvormige “hokjes”. Onwetendheid leidt vaak tot chaos en angst. De informatie en jouw antwoorden (jouw waarheid) moet wel in het hokje passen. Maar niemand is zoals jij denkt dat hij of zij is.

Wij mensen zitten complex in elkaar. Aan de ene kant zijn we allemaal anders, unieke wezens maar aan de andere kant zijn we ook gelijk. Dat is verwarrend en tegenstrijdig. Zoals alles op deze wereld vaak tegenstrijdig kan zijn. Je kan je niet intens gelukkig voelen als je niet weet hoe het is om diep ongelukkig te zijn. Geen stigma betekent dus eigenlijk: laat je angst los en vertrouw mij. Accepteer wat is en oordeel niet door je ervan bewust te zijn dat je dit als mens wel doet!

Tip:
Je zal wel denken, daar komen ze weer maar mindfulness helpt om de wereld om je heen en jezelf te accepteren zoals het is. Door je bewust te worden van positieve en negatieve gedachten die continu bij je binnenkomen en door te leren om deze gedachten los te laten, kan je jezelf van een afstand observeren. Jij bent je gedachten niet! Dat geeft rust maar ook heel veel inzicht.

Klik hier voor een uitgebreid overzicht (gratis te downloaden) mindfulness meditaties!